Een heldere 'ring van Saturnus' bestaande uit satellieten ,zou de nachtelijke hemel kunnen omcirkelen als de plannen om een miljoen datacentrum-ruimtevaartuigen en tienduizenden ruimtespiegels te lanceren werkelijkheid worden. Deze ring, die na zonsondergang en vóór zonsopgang urenlang door de hemel trekt, zou elke ster en planeet in schaduw stellen en vanaf elke plek op aarde zichtbaar zijn.
Hugh Lewis, hoogleraar ruimtevaart aan de Universiteit van Birmingham in het Verenigd Koninkrijk, vertelde Space.com dat de enige manier om het grote aantal voorgestelde datacenter-constellaties te huisvesten, is door ze boven elkaar te stapelen in een baan boven de grens tussen dag en nacht, waardoor een kunstmatige 'ring van Saturnus' van satellieten rond onze planeet ontstaat. Die ring zou aan de hemel te zien zijn als een lichtgevende band die veel helderder is dan welke ster of planeet dan ook, en zelfs dan de volle maan. “Als je ’s nachts omhoog zou kijken, zouden ze allemaal in één vlak liggen, heel dicht bij elkaar, en in dezelfde richting bewegen,” zei Lewis. “De impact op de nachtelijke hemel zou absoluut catastrofaal zijn.” De volgende keer dat je je ver van de lichtvervuiling van de stad bevindt, breng dan na zonsondergang wat tijd buiten door en geniet van het uitzicht op de Melkweg en de sterrenbeelden die al sinds het ontwaken van het menselijk bewustzijn ontzag hebben gewekt. De kans is groot dat die uitzichten niet voor altijd zullen blijven bestaan. Een dergelijk idee zou een paar jaar geleden nog als sciencefiction hebben geleken, maar sinds de rage rond datacenters in de ruimte vorig jaar van start ging, is dit eens zo fantasierijke vooruitzicht een reële mogelijkheid geworden.
Een groot aantal bedrijven, waaronder SpaceX, Starcloud, Cowboy Space, Orbital en Blue Origin, heeft bij de Amerikaanse Federal Communications Commission (FCC) vergunningen aangevraagd voor de lancering van in totaal meer dan een miljoen datacentersatellieten. Ook China heeft zich al bij deze trend aangesloten, met plannen om binnen de komende vijf jaar een netwerk van datacenters in een baan om de aarde te ontwikkelen. Naast deze projecten wil het in Californië gevestigde Reflect Orbital 50.000 spiegels in een baan om de aarde lanceren om na zonsondergang zonlicht naar zonne-energiecentrales op aarde te weerkaatsen. Reflect Orbital heeft op vrijdag 10 juli zijn vergunning ontvangen van de Federal Communications Commission (FCC) om de eerste van deze spiegels te lanceren, een demonstratiesatelliet van 18 bij 18 meter met de naam Eärendil-1, die naar verwachting tegen het einde van dit jaar zal worden gelanceerd.
Lewis legde uit dat al deze datacentra en spiegels in hetzelfde baanvlak rond de aarde zouden moeten draaien om toegang te hebben tot constante zonneschijn. Dit baanvlak volgt de terminatorlijn, de grens tussen dag en nacht, en voert de satellieten langs de noord- en zuidpool van de planeet. “Orbitale datacenters en Reflect Orbital zijn doorgaans afhankelijk van wat deze exploitanten ‘24 uur zonlicht in de ruimte’ noemen,” zei Lewis. “Om dat te bereiken, moet je in een specifieke baan zitten die de dageraad-schemeringlijn volgt. Het is niet zoals de Starlink-megaconstellatie, die verspreid is rond de aarde.” Samantha Lawler, astronome aan de Universiteit van Regina in de Canadese provincie Saskatchewan, is het met Lewis eens. Lawler en haar collega’s gebruikten computermodellen om de impact van verschillende voorgestelde datacenter-vloten in beeld te brengen, waaronder Starmind van SpaceX, Project Sunrise van Blue Origin en de door Cowboy Space voorgestelde Stampede-constellatie.
In die visualisaties zijn de satellieten die vanaf het oppervlak van de planeet zichtbaar zijn niet alleen helderder dan de zichtbare sterren, maar zijn ze ook talrijker. Lawler legde uit dat, terwijl de aarde rond de terminatorbaan draait, de ring van satellieten van Saturnus twee keer per dag over de hemel zou bewegen, in de vroege avonduren tussen 18.00 en 20.00 uur en vlak voor zonsopgang. "De ring zou elke nacht op hetzelfde tijdstip boven ons hoofd passeren," zei Lawler. "Dat betekent dat het effect ervan in de winter erger zou zijn dan in de zomer." Lawler waarschuwt dat de visualisaties zijn gebaseerd op openbaar beschikbare gegevens en mogelijk niet de exacte technische specificaties van de betrokken satellieten weergeven. Het onderzoek is bovendien nog niet door vakgenoten beoordeeld. Lawler voegde er echter aan toe dat het verstrooide licht van die ring de hemel nog tot wel twee uur zou blijven verlichten nadat deze onder de horizon zou zijn gezakt, net zoals de zon het firmament blijft verlichten nadat ze ondergaat.
"Het zou onze met belastinggeld gefinancierde telescooptijd veel minder effectief maken,” zei Lawler. “We zouden voor dezelfde kosten veel minder wetenschappelijk onderzoek kunnen doen, en veel wetenschappelijke projecten, waaronder de zoektocht naar gevaarlijke asteroïden in de buurt van de aarde, zouden ernstig in het gedrang komen.” Nergens ter wereld zou men aan het zicht op de ring kunnen ontsnappen. Uit de modellen blijkt dat sommige van deze constellaties, met name Project Sunrise van Blue Origin, hun satellieten in een extra baanhelling zouden laten vliegen, waardoor bovenop de hoofdring van ‘Saturnus’ de vorm van een X zou ontstaan. “Als je dicht bij de evenaar zou zijn, zou je ’s morgens vroeg en na zonsondergang vrijwel deze X-vorm van langs de hemel kruipende satellieten aan de hemel zien verschijnen,” zei Lawler. “Verder naar het noorden zou je dit als twee afzonderlijke banden zien. De ene band zou ’s morgens opkomen en de andere zou tevoorschijn komen als de zon ondergaat.”
De daadwerkelijke helderheid van deze “ring van Saturnus” zou afhangen van het exacte aantal satellieten dat erin zit. Maar onderzoekers waarschuwen dat, aangezien elke ruimtespiegel van Reflect Orbital minstens even helder zal zijn als Venus, het helderste object aan de hemel na de volle maan, de helderheid van deze band extreem zou zijn. Een eerdere studie van de Europese Zuidelijke Sterrenwacht (ESO) concludeerde dat een constellatie van 50.000 Reflect Orbital-spiegels de helderheid van de nachtelijke hemel met wel 300 procent zou verhogen, waardoor ’s werelds duurste telescopen in feite onbruikbaar zouden worden. “De mensheid heeft de kosmos al zo fundamenteel veranderd dat de aarde nu een kunstmatige ‘ringplaneet’ is, verstikt door satellieten en ruimtepuin”, vertelde astronoom en voorvechter van een donkere hemel John Barentine aan Space.com. "Maar projecten als Reflect Orbital zullen die nu grotendeels onzichtbare ringen veranderen in heldere, reflecterende sporen. We hebben het niet meer over een willekeurig verspreid veld van heldere, bewegende puntjes. “Het gaat veeleer om een permanent, kunstmatig ‘Saturnusring’-effect dat dwars door de meest cruciale waarnemingsvensters in de schemering voor de wereldwijde astronomie snijdt.”
Op papier lijken veel van deze projecten logisch. Datacenters op aarde nemen kostbare grond in beslag. Ze hebben enorme hoeveelheden water nodig voor koeling, belasten de elektriciteitsnetten en veroorzaken uitstoot van broeikasgassen. In de ruimte zouden koeling en toegang tot elektriciteit gratis zijn. Reflect Orbital wil na zonsondergang zonlicht naar de aarde sturen om de opbrengst van zonne-energiecentrales en landbouwbedrijven te verhogen, gratis, duurzame verlichting te bieden aan bouwplaatsen en rampgebieden te verlichten bij het zoeken naar vermiste personen. Het bedrijf houdt vol dat het ernaar streeft de verstoring van de astronomie tot een minimum te beperken en van plan is samen te werken met de wetenschappelijke gemeenschap. “Elke fase van onze ontwikkeling wordt gestuurd door gegevens, testen, meten, luisteren en aanpassen,” zei de woordvoerder van het bedrijf in een e-mail. “We geven actief opdracht tot onafhankelijk onderzoek door derden naar de gevolgen van onze technologie.” De astronomen die met Space.com spraken, beweren echter unaniem dat de Reflect Orbital-constellatie en de astronomie niet naast elkaar kunnen bestaan. “Als er spiegels in een baan om de aarde zijn, is het gedaan met de astronomie”, aldus Lawler. De American Astronomical Society (AAS) heeft een verklaring uitgegeven waarin zij kritiek uitte op het besluit van de FCC om Reflect Orbital een vergunning te verlenen voor het lanceren van zijn testsatelliet.
“De door Reflect Orbital voorgestelde satelliet, die ’s nachts zonlicht naar de aarde zou terugkaatsen, kan aanzienlijke schade toebrengen aan onze leden en de bredere gemeenschap van mensen die afhankelijk zijn van een donkere nachtelijke hemel,” schreef de AAS. “Deze schade kan onder meer bestaan uit schade aan gevoelige onderzoekstelescoopapparatuur, mogelijke verblinding van piloten en automobilisten, en, zoals Reflect Orbital in zijn eigen FCC-documenten heeft aangegeven, mogelijke blijvende oogschade bij iedereen die door een middelgrote telescoop kijkt.” In het verleden prezen astronomen SpaceX voor pogingen om de Starlink-satellieten minder fel te maken door donkere verf en speciale vizieren te gebruiken om de reflectie te verminderen. Maar Lawler zei dat veel van deze pogingen teniet zijn gedaan door de geleidelijke toename van de omvang van de satellieten door SpaceX. Terwijl de Starlink-satellieten van de eerste generatie een massa hadden van ongeveer 570 pond (260 kilogram), weegt de nieuwste generatie meer dan 2.000 kilogram per stuk. “Ze hebben veel moeite gedaan om de satellieten donkerder te maken, maar vervolgens hebben ze ze ook groter gemaakt en in lagere banen geplaatst, waardoor ze nu veel, veel helderder zijn”, aldus Lawler. “Je kunt Starlink-satellieten overal zien, zelfs met het blote oog. Ze zijn heel goed zichtbaar en ze zijn overal aan de hemel te zien.” In haar besluit en motivering inzake de missievergunning van Reflect Orbital verklaarde de FCC dat „de gevolgen voor de optische astronomie buiten het bereik van de beoordeling en goedkeuring (door de FCC) vallen“.
“De regels van de Commissie hebben geen betrekking op de bescherming van de optische astronomie, en daarom weigeren wij de bezwaren van de commentatoren te interpreteren in het kader van het mandaat van de Commissie,” schreef de FCC. De astronomen wijzen er echter op dat geen enkele andere regelgevende instantie in de VS of daarbuiten zeggenschap heeft over het toekennen van satellietvergunningen aan Amerikaanse bedrijven en het beoordelen van aanvragen met betrekking tot de gevolgen voor de nachtelijke hemel en het milieu in bredere zin. “De FCC is de enige instantie die toezicht houdt op Amerikaanse satellietlanceringen”, aldus Lawler. “Maar als de FCC zegt dat dit niet hun probleem is, wiens probleem is het dan wel?” De AAS riep de FCC in haar verklaring op om „rekening te houden met alle gevolgen van het gebruik van de satelliet“. „Bij gebrek aan een andere vergunningverlenende instantie die met deze overwegingen rekening zou kunnen houden, vinden wij het van cruciaal belang dat de FCC alle gevolgen van het gebruik van de satelliet in overweging neemt“, schreef de AAS. Robert Massey, uitvoerend directeur van de Britse Royal Astronautical Society, voegde hieraan toe: “Dit schept een slecht precedent en maakt de weg vrij voor de volledige uitrol van de constellatie, die binnen enkele jaren zou kunnen oplopen tot 50.000 satellieten. Het is echt teleurstellend dat de FCC hiervoor toestemming heeft gegeven.”
Bron: Space.com
