Dubbelsterren

Geschreven door
Beoordeel dit item
(4 stemmen)
De bekende dubbelsterren 20 Draconis. De bekende dubbelsterren 20 Draconis. Foto: POSS-II / STScI / Caltech / Palomar Observatory

De meesten onder ons weten wellicht al dat sterren ontstaan uit samentrekkende gaswolken. Veel van deze gaswolken zijn zo groot en uitgestrekt dat er tientallen sterren kunnen in gevormd worden. Indien de condensatiekernen van deze toekomstige sterren dicht bij elkaar liggen, zullen hieruit sterren ontstaan (ook wel "componenten" genoemd) die rond elkaar draaien en spreken we van "dubbelsterren" of "meervoudige" sterren. Met het blote oog zijn ongeveer 5 000 sterren te zien en van deze grote groep zijn ongeveer 2 000 sterren dubbel- of meervoudige sterren. Astronomen vermoeden dat ongeveer 60% van alle sterren in het universum dubbel of meervoudig zijn. Zelfs de dichtste ster die bij onze Zon staat, Proxima Centauri, maakt deel uit van een meervoudige sterrengroep waarin zich drie sterren bevinden.

dubbelsterTwee sterren met dezelfde massa draaien rond één
gemeenschappelijk zwaartepunt dat precies in het
midden ligt.

Er bestaan verschillende soorten dubbelsterren. Zo worden de sterren die met het blote oog of een telescoop te scheiden, zijn "visuele dubbelsterren" genoemd. Indien twee of meerdere sterren rond één gezamenlijk zwaartepunt draaien, worden deze "fysische" of "echte dubbelsterren" genoemd. Een derde groep zijn "optische dubbelsterren". Dit zijn sterren die dicht bij elkaar lijken te staan maar niet om elkaar heen draaien. In sommige gevallen kunnen sterren die deel uitmaken van een dubbelster niet afzonderlijk worden waargenomen. Men gebruikt hiervoor een spectroscoop. Deze dubbelsterren worden dan "spectroscopische dubbelsterren" genoemd. Dubbelsterren die een baanperiode hebben van minder dan 10 jaar zullen tijdens de laatste fase van hun bestaan (de rode reuzenfase) even groot worden als de afstand tussen deze sterren. Deze sterren zullen elkaar dan sterk beinvloeden en deze dubbelsterren krijgen dan de naam "nauwe dubbelsterren". Wanneer een ster begint op te zwellen (tijdens de rode reuzenfase) kan deze soms ook zijn gas overdragen aan zijn begeleider. Indien dit fenomeen zich voordoet zal de baanperiode van de ster gewijzigd worden doordat haar massa af of toeneemt. Indien een zware ster materie overdraagt aan een lichtere begeleider en deze al het gas opvangt, zal de baanperiode afnemen. Indien er zich een materie overdracht voordoet van een lichtere naar een zwaardere ster, zal baanperiode nog toenemen.

Bij fysische of echte dubbelsterren wordt de helderste ster de "hoodster" genoemd en de zwakkere sterren "begeleiders". Het middelpunt rond fysische dubbelsterren ronddraaien, wordt ook wel het "barycentrum" genoemd en indien beide sterren even zwaar zijn, ligt dit gemeenschappelijk zwaartepunt precies in het midden. Indien de sterren niet even zwaar zijn, zal het zwaartepunt dichter bij de zwaarste ster liggen. Bij vele dubbelsterren is er sprake van een heldere ster met daarrond een "donkere" begeleider. In realiteit is de donkere begeleider iets minder helder dan de hoofdster. Indien we deze zouden bestuderen, zouden we zien dat deze ster ook vrij helder is.

De sterren Mizar en Alcor maken deel uit van één van de bekendste optische dubbelster en bevinden zich in het sterrenbeeld Grote Beer. Deze twee sterren lijken een gemeenschappelijke beweging te hebben maar uit metingen die afkomstig waren van de Hipparcos ruimtesonde blijkt dat de afstand tussen deze twee sterren tussen de 0,75 en 3 lichtjaar bedraagt waardoor het onmogelijk is dat deze twee sterren fysische dubbelsterren zouden zijn. Voordat de sterrenkijker werd uitgevonden in 1610, leken de meeste sterren met het blote oog één ster te zijn maar nadat men de hemel kon waarnemen met sterrenkijkers bleken veel van deze sterren eigenlijk meerdere sterren te zijn. In 1650 werd de eerste fysische dubbelster, Mizar,  ontdekt. Mizar A en Mizar B hebben elk een magnitude van 2,4 en 4 en kunnen al makkelijk herkend worden met een kleine telescoop. William Herschel toonde de wereld dat niet alle zogeheten dubbelsterren om elkaar draaien. In 1857 was Mizar ook de eerste dubbelster die werd gefotografeerd. In 1889 ontdekte men voor het eerst ook dat Mizar A een spectroscopische dubbelster was en 19 jaar later ontdekte men hetzelfde ook van Mizar B.

Einde van de dubbelsterren

  • 1. Dubbelstersysteem met een gele ster van gemiddelde omvang en een witte dwergster.
  • 2. Wanneer het waterstof opgebruikt is, zal de gele ster uitdijen tot een rode reus. Indien de witte dwerg te dichtbij staat, zal deze opgeslokt worden door de rode reus die uiteindelijk zijn gasschillen zal afwerpen en eindigen als witte dwerg.
  • 3. In andere gevallen zal de rode reus zijn buitenste lagen van zich afwerpen waarna de witte dwerg deze materie gretig tot zich neemt waardoor deze weer in massa en omvang zal toenemen.
  • 4. De witte dwerg is door al deze bijkomende materie een rode reus geworden terwijl de rode reus nu een witte dwerg is. Deze rode reus zal ook op zijn beurt zijn gaslagen afwerpen.
  • 5. Uiteindelijk zullen de 2 sterren eindigen als witte dwergen en langzaam uitdoven.
Kris Christiaens

Medebeheerder & hoofdredacteur van Spacepage.
Oprichter & beheerder van Belgium in Space.
Ruimtevaart & sterrenkunde redacteur.

Dit gebeurde vandaag in 1930

Het gebeurde toen

In de Verenigde Staten wordt in de Amerikaanse staat New Jersey Edwin Eugene "Buzz" Aldrin geboren. De jongste van zijn twee oudere zussen sprak het woord 'brother' uit als "buzzer" wat al snel werd ingekort tot "buzz". In 1988 veranderde Aldrin zijn eerste voornaam officieel in die van Buzz. Aldrin vocht als gevechtspiloot in de Koreaanse oorlog en werd in 1963 door de NASA geselecteerd als astronaut. Zijn eerste ruimtevlucht vond plaats in 1966 met de missie Gemini 12 waarbij hij vier dagen lang samen met Jim Lovell in de ruimte verbleef. In 1969 wordt hij de tweede mens op de Maan tijdens de legendarische Apollo 11 ruimtemissie. Na zijn Maanvlucht nam Aldrin ontslag bij de NASA en werd hij benoemd tot commandant van de Test Pilots School op de Amerikaanse Edwards Air Force Base. Foto: NASA

Ontdek meer gebeurtenissen

Messier 109

Messier 109
M109, gelegen in het sterrenbeeld (Ursa Major Grote Beer), is een balkspiraalstelsel dat zich op ongeveer 30 miljoen lichtjaar van ons bevindt. In 1956 werd er een supernova van magnitude…
Lees meer...

Steun Spacepage!

Deze website wordt aan onze bezoekers blijvend gratis aangeboden maar om de hoge kosten om de site online te houden te drukken moeten we wel het nodige budget kunnen verzamelen. Ook jij kunt uw bijdrage leveren door ons te ondersteunen met uw donatie zodat we u blijvend kunnen voorzien van het laatste nieuws en artikelen boordevol informatie.

1%

Sociale netwerken