In september 2025 werd een nieuwe komeet ontdekt die mogelijk één van de helderste kometen van 2026 zou kunnen worden. Komeet C/2025 R3 (PanSTARRS) trekt momenteel de aandacht van astronomen en astrofotografen wereldwijd, met voorspellingen die variëren van een bescheiden verrekijkerobject tot mogelijk een met het blote oog zichtbare hemelverschijning. Voor amateur astronomen rijst nu vooral de vraag: hoe helder zal deze komeet worden, en wat kunnen we verwachten?
De ontdekking
Komeet C/2025 R3 werd op 8 september 2025 ontdekt door PanSTARRS, een paar van 1,8 meter reflectortelescopen bovenop de vulkaan Haleakalā op Hawaï Space.com. De komeet verscheen eerst als een zeer diffuus object met een magnitude van rond de 19,8 tot 20,7 op de eerste ontdekkingsbeelden. Vervolgwaarnemingen met de 3,6 meter Canada-France-Hawaii Telescope op Mauna Kea op 17 september hielpen astronomen de baan van de komeet te berekenen. De naam volgt de standaard conventie voor kometen: de 'C/' duidt op een niet-periodieke komeet met een lange omlooptijd, 'R3' betekent dat het de derde komeet was die in de eerste helft van september werd ontdekt, en 'PanSTARRS' verwijst naar het ontdekkingsprogramma.
Herkomst
C/2025 R3 is een langperiodieke komeet, wat betekent dat deze het grootste deel van zijn tijd doorbrengt ver voorbij de planeten, in de verre uithoeken van het zonnestelsel. De baan van komeet R3 is ongewoon: deze is ongeveer 125° gekanteld ten opzichte van het vlak van de planeten, wat betekent dat de komeet de zon benadert in een retrograde baan (bewegend in de tegenovergestelde richting van de planeten). Dergelijke steil gekantelde banen zijn typisch voor kometen die afkomstig zijn uit de Oortwolk, een enorm reservoir van ijzige lichamen dat het zonnestelsel omringt. Bijzonder intrigerend is de toekomst van deze komeet. Voorlopige berekeningen tonen dat de baan mogelijk zo langgerekt is dat deze geen gesloten lus rond de zon vormt. Indien bevestigd, zou dit de baan van de komeet hyperbolisch maken, wat betekent dat deze één keer langs de zon zwaait en vervolgens terug de interstellaire ruimte in gaat. In dat geval zou april 2026 de enige keer in de geschiedenis kunnen zijn dat mensen C/2025 R3 kunnen zien.
Helderheidsverwachtingen
De komeet bereikt twee cruciale momenten in april 2026. Op 20 april 2026 bereikt C/2025 R3 perihelium in het sterrenbeeld Vissen, waarbij de komeet op 76,3 miljoen kilometer van de zon komt, dit is tussen de banen van Mercurius en Venus. Een week later, op 27 april, komt de komeet het dichtst bij de aarde, op ongeveer 73,2 miljoen kilometer afstand. Dit is waar het spannend wordt voor amateur astronomen, maar ook waar de grootste onzekerheid ligt. De helderheid van kometen is berucht onvoorspelbaar, en bij C/2025 R3 lopen de schattingen ver uiteen. Conservatieve voorspellingen suggereren dat de komeet magnitude 8 zal bereiken, ongeveer zo helder als Neptunus, te zwak voor het blote oog maar makkelijk te zien met een verrekijker of kleine telescoop. Andere voorspellingen geven aan dat komeet C/2025 R3 een helderheid van magnitude 2,5 zou kunnen bereiken, vergelijkbaar met de helderste sterren in het bekende W-vormige sterrenbeeld Cassiopeia, wat makkelijk met het blote oog zichtbaar zou zijn onder een donkere hemel.
De komeet C/2025 R3 langs de sterrenbeelden - Foto: Vito Technology Inc./Star Walk
Forward scattering
Een belangrijk element dat de helderheid kan beïnvloeden is forward scattering (voorwaartse verstrooiing). Omdat deze komeet tussen de aarde en de zon door zal bewegen, zal de staart veel zonlicht reflecteren en verstrooien in de richting van de aarde, en in de ogen van waarnemers, in eind april 2026. Dit effect kan de komeet aanzienlijk helderder laten lijken dan verwacht. De huidige situatie (februari 2026) is dat de komeet nog steeds vrij zwak is. Momenteel is C/2025 R3 magnitude 16, wat het 10.000 keer te zwak maakt om zonder instrumenten te zien. Maar de komeet wordt snel helderder naarmate deze dichter bij de zon komt.
Waar en wanneer observeren?
Voor waarnemers op het noordelijk halfrond biedt de tweede helft van april 2026 de beste kansen. De komeet zal het best zichtbaar zijn in de vroege ochtendhemel eind april, laag boven de oostelijke horizon ongeveer een uur voor zonsopgang. Rond 13-15 april zal de komeet zich binnen het Grote Vierkant van Pegasus bevinden, ongeveer 15 graden boven de oostelijke horizon. Een nieuwe maan op 17 april 2026 is gunstig voor waarnemingen van de komeet rond het perihelium op 20 april. Dit betekent donkere nachten, ideaal voor het waarnemen van zwakke objecten. Na 27 april, wanneer de komeet het dichtst bij de aarde komt, zal deze waarschijnlijk verloren gaan in de gloed van de zon. Voor waarnemers op het zuidelijk halfrond is de situatie anders. Waarnemers op het zuidelijk halfrond moeten wachten tot eind april om te proberen komeet PanSTARRS laag aan de westelijke horizon kort na zonsondergang te spotten. Maar de situatie verbetert snel vanaf begin mei als de komeet hoger komt net na het donker worden. Deze komeet zal in april door verschillende sterrenbeelden trekken. In april 2026 zal komeet C/2025 R3 door de sterrenbeelden Pegasus, Vissen, Walvis en Stier trekken. Bij perihelium op 20 april zal de komeet zich in het sterrenbeeld Vissen bevinden. Bij de dichtstbijbenadering op 27 april zal de komeet in het sterrenbeeld Walvis staan.
Huidige helderheidscurve van deze komeet - Illustratie:
Hoe deze komeet waarnemen?
- Begin vroeg: Vanaf begin april is het de moeite waard om te beginnen met zoeken naar de komeet met een telescoop of verrekijker, zelfs als deze nog zwak is. Dit helpt bij het lokaliseren en volgen van het object.
- Donkere locatie: Zoek een locatie met weinig lichtvervuiling, vooral voor waarnemingen rond de nieuwe maan op 17 april.
- Gebruik sterrenkaartsoftware: Apps zoals Sky Tonight of Stellarium kunnen de exacte positie van de komeet in de hemel tonen.
- Verrekijker of telescoop: Zelfs als de komeet het optimistische scenario van magnitude 3 bereikt, zal een verrekijker of kleine telescoop de coma en eventuele staart veel beter laten zien.
- Wees flexibel: De onvoorspelbaarheid van kometen betekent dat je klaar moet zijn om je observatieplannen aan te passen op basis van actuele helderheidswaarnemingen.
- Fotografische waarnemingen: Voor degenen met astrofotografische uitrusting kan langbelichting structuren in de staart en coma onthullen die visueel niet zichtbaar zijn.
