donderdag, 07 mei 2020 06:02

Amsterdamse onderzoekers zien ijzer in atmosfeer exoplaneet

Geschreven door Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie (NOVA)
Beoordeel dit item
(1 Stem)
Artistieke impressie van de exoplaneet Kelt-9b. Artistieke impressie van de exoplaneet Kelt-9b. Foto: NASA/JPL

Een internationaal team van onderzoekers, onder leiding van sterrenkundigen van de Universiteit van Amsterdam, heeft voor het eerst direct ijzer aangetoond in de atmosfeer van een exoplaneet. De onderzoekers ontdekten emissielijnen van ongeladen ijzeratomen in het lichtspectrum van KELT-9b. De waarneming was ingewikkeld, want de exoplaneet wordt overstraald door zijn ster.

De exoplaneet KELT-9b draait in 36 uur om zijn ster KELT-9. De ster en de planeet bevinden zich op een afstand van ongeveer 620 lichtjaar van de aarde in het sterrenbeeld Zwaan. De ster heeft een temperatuur van meer dan 10.000 graden. Dat is bijna twee keer zo heet als de zon. Planeet KELT-9b is groter dan Jupiter. Hij staat dichtbij zijn ster, zo’n dertigmaal dichterbij dan de aarde bij de zon. De onderzoekers wisten al dat er ijzer in de planeetatmosfeer moest zijn. Een paar jaar geleden zagen ze daar namelijk al aanwijzingen voor toen ze het sterlicht bestudeerden terwijl de planeet voor de ster langs schoof.

Direct licht

Bij de nieuwe waarnemingen keken de onderzoekers direct naar het licht van de planeet. Dat is ingewikkeld, want de ster overstraalt de planeet. Bovendien staat de planeet vaak met de nachtkant naar de aarde toe. De onderzoekers vingen het licht op net voordat de planeet achter de ster verdween. Hoofdonderzoeker Lorenzo Pino (Universiteit van Amsterdam) vergelijkt het onderzoek naar de exoplaneet bij de ster met het kijken naar een vuurvliegje in de buurt van een lantarenpaal: "Een paar jaar geleden zagen we de schaduw van de vuurvlieg, of in ons geval, de schaduw van de exoplaneet. Nu hebben we de exoplaneet direct bekeken."

Kruiscorrelatie

De onderzoekers deden hun waarnemingen in de nacht van 22 op 23 juli 2018 op het Spaanse eiland La Palma met behulp van een Italiaanse telescoop, de Telescopio Nazionale Galileo. Op die telescoop bevindt zich HARPS-N. Dat is een spectrograaf die licht uiteen kan rafelen en de aanwezigheid van atomen en moleculen kan aantonen. De onderzoekers brachten de emissielijnen van atomen in kaart met behulp van kruiscorrelatie. Pino vergelijkt kruiscorrelatie met het photoshoppen van een reeks filmbeelden: "De ster staat stil, maar de planeet beweegt. De kruiscorrelatie is een soort filter die meebeweegt met de planeet. Daardoor kunnen we het laneetlicht isoleren."

Hubble Ruimtetelescoop

Op basis van de gegevens denken de onderzoekers nu dat het ijzer in de atmosfeer van exoplaneet KELT-9b ervoor zorgt dat het bovenste deel van de atmosfeer warmer is dan het onderste deel. Het idee is dat het ijzer het sterlicht absorbeert waardoor de atmosfeer opwarmt. Op aarde vindt een vergelijkbaar proces in de atmosfeer plaats. Alleen zorgt daar niet ijzer, maar ozon voor de opwarming van de bovenste lagen. In de toekomst hopen de onderzoekers meer metingen aan het ijzergehalte in de planeetatmosfeer te kunnen doen. Dat kan bijvoorbeeld met de Hubble Ruimtetelesoop waarop Lorenzo Pino meettijd toebedeeld heeft gekregen. Uiteindelijk hopen de onderzoekers te ontrafelen hoe zulke grote, hete exoplaneten als KELT-9b ontstaan en waarom er geen vergelijkbare exemplaren in ons zonnestelsel zijn.

Bron: Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie (NOVA)

Dit gebeurde vandaag in 1962

Het gebeurde toen

Vanop de Bajkonoer lanceerbasis wordt de Vostok 3 ruimtecapsule gelanceerd met aan boord de Russische kosmonaut Andriyan Nikolayev. Een dag na de lancering van Vostok 3 volgde Vostok 4 met aan boord Pavel Popovich. De Vostok 3 en 4 voerden uiteindelijk de eerste gezamenlijke bemande ruimtevlucht uit in de geschiedenis van de ruimtevaart. Na bijna 4 dagen in de ruimte te hebben doorgebracht, keerde Nikolayev terug naar de Aarde. Foto: Roscosmos

Ontdek meer gebeurtenissen

Het weerbericht op Mars

Geplande evenementen

Geen geplande evenementen
Meer Evenementen

Messier 98

Messier 98
M98 is een spiraalvormig sterrenstelsel in het sterrenbeeld Coma Berenices (Hoofdhaar) dat tot de bekende Virgocluster van sterrenstelsels behoort. Opmerkelijk aan dit sterrenstelsel is dat het zich naar ons toe…
Lees meer...

Steun Spacepage!

Deze website wordt aan onze bezoekers blijvend gratis aangeboden maar om de hoge kosten om de site online te houden te drukken moeten we wel het nodige budget kunnen verzamelen. Ook jij kunt uw bijdrage leveren door ons te ondersteunen met uw donatie zodat we u blijvend kunnen voorzien van het laatste nieuws en artikelen boordevol informatie.

79%

Sociale netwerken