Diep in de nacht, op afgelegen boerderijen in Latijns-Amerika en het zuiden van de Verenigde Staten, worden dieren soms dood aangetroffen onder raadselachtige omstandigheden. Geiten, kippen en schapen liggen levenloos op de grond, zonder zichtbare sporen van worsteling. Wat opvalt: het bloed lijkt volledig verdwenen. Al decennialang wordt voor deze gebeurtenissen één naam gefluisterd, soms met angst, soms met spot, maar altijd met fascinatie: El Chupacabra. Het mysterieuze wezen is uitgegroeid tot een van de bekendste moderne cryptiden ter wereld. Is het een onbekend dier, een product van massahysterie, of een hedendaagse mythe gevoed door media en angst?
De oorsprong van een legende
De naam El Chupacabra komt uit het Spaans en betekent letterlijk “de geitenzuiger”. De term verwijst naar het vermeende gedrag van het wezen: het zou het bloed van vee opzuigen, met name van geiten. Hoewel verhalen over vampierachtige dieren al eeuwenlang bestaan in verschillende culturen, duikt El Chupacabra in zijn moderne vorm pas midden jaren negentig op. In 1995 wordt Puerto Rico opgeschrikt door een reeks bizarre dierendoden. Boeren melden dat hun vee ’s nachts wordt aangevallen. De dieren vertonen kleine, ronde gaatjes in de hals of borst en zouden volledig zijn leeggebloed. In augustus van dat jaar verklaart een vrouw uit het stadje Canóvanas dat zij een vreemd wezen heeft gezien: ongeveer anderhalve meter groot, rechtop lopend, met grote rode ogen, stekels op de rug en een reptielachtig uiterlijk. Haar beschrijving wordt breed opgepikt door de media, en binnen enkele weken verspreidt het fenomeen zich als een lopend vuurtje. Wat volgt is een explosie van meldingen, niet alleen in Puerto Rico, maar ook in Mexico, Chili, Nicaragua en later zelfs in Texas en Arizona. Overal duikt dezelfde naam op: El Chupacabra.
Hoe ziet dit wezen eruit?
Een van de opvallendste kenmerken van het Chupacabra-verhaal is dat er geen eenduidige beschrijving bestaat. Integendeel: ooggetuigen spreken elkaar regelmatig tegen. Toch zijn er grofweg twee dominante “types” te onderscheiden. Het eerste type, vooral gemeld in de jaren negentig, wordt beschreven als een humanoïde, reptielachtig wezen. Het zou rechtop lopen, een grijs- of groenachtige huid hebben, grote ogen en scherpe klauwen. Soms wordt melding gemaakt van stekels of een kam langs de ruggengraat, wat doet denken aan sciencefictionwezens of buitenaardse levensvormen. Het tweede type, dat vanaf de jaren 2000 vaker wordt gemeld, lijkt meer op een hondachtig dier. Dit wezen zou vier poten hebben, nauwelijks vacht, een lange snuit en opvallende tanden. Veel van deze waarnemingen gaan gepaard met foto’s of zelfs gevangen kadavers, die door sommigen worden gepresenteerd als “bewijs” van het bestaan van El Chupacabra. Juist deze tweede categorie heeft geleid tot een meer wetenschappelijke benadering van het fenomeen.
Eén van de vele illustraties waarop te zien is hoe El Chupacabra er zou uitzien.
De feiten
Wanneer meldingen van El Chupacabra worden onderzocht door biologen, dierenartsen en wildlife-experts, ontstaat een minder mysterieus beeld dan de verhalen suggereren. In vrijwel alle gevallen waarin een vermeend Chupacabra-lichaam is geanalyseerd, blijkt het te gaan om bekende diersoorten. In de Verenigde Staten zijn meerdere “Chupacabra-kadavers” getest met DNA-onderzoek. De uitkomsten zijn consistent: het gaat meestal om coyotes, honden of wasberen die lijden aan ernstige schurft (mange). Deze parasitaire huidaandoening veroorzaakt haaruitval, verdikte huid en misvormingen, waardoor dieren er vreemd en “monsterachtig” uitzien. Ook het gedrag van deze zieke dieren is afwijkend. Door hun verzwakte toestand zijn zij minder in staat om op wild te jagen en richten zij zich vaker op gemakkelijk prooidieren, zoals boerderijdieren. Doodsoorzaken die worden toegeschreven aan “bloedzuiging” blijken bij nader onderzoek vaak het gevolg van interne bloedingen of predatiepatronen die verkeerd worden geïnterpreteerd. Het idee dat dieren volledig leeggebloed zijn, houdt wetenschappelijk gezien geen stand. Bij predatie blijft bloed meestal in het lichaam aanwezig, ook al lijkt het op het eerste gezicht afwezig.
Mogelijke verklaringen
De wetenschap biedt meerdere verklaringen voor het Chupacabra-fenomeen, die samen een overtuigend geheel vormen. Ten eerste is er de biologische verklaring. Roofdieren doden vaak door beten in de hals of borst, wat kan resulteren in kleine wondjes. In combinatie met snelle ontbinding, insectenactiviteit en bloedverlies in de omgeving ontstaat de indruk van een “schone” moord. Voor ongetrainde waarnemers kan dit al snel iets bovennatuurlijks lijken. Ten tweede speelt psychologie een grote rol. Wanneer een gemeenschap eenmaal bekend is met een mythe, beïnvloedt dat de interpretatie van waarnemingen. Dit fenomeen staat bekend als confirmation bias: mensen zien wat zij verwachten te zien. In regio’s waar El Chupacabra breed in de media is verschenen, worden ongebruikelijke dierendoden sneller aan het wezen toegeschreven. Daarnaast is er het effect van massamedia. In de jaren negentig viel de opkomst van El Chupacabra samen met de groei van sensatiejournalistiek en talkshows. Verhalen werden vaak zonder grondige verificatie verspreid, wat de mythe versterkte. Sommige onderzoekers wijzen erop dat de eerste beschrijvingen opvallende gelijkenissen vertonen met een buitenaards wezen uit de sciencefictionfilm Species (1995), die kort voor de eerste meldingen in Puerto Rico werd uitgezonden.
Ondanks het gebrek aan hard bewijs blijft El Chupacabra een hardnekkig fenomeen. Dat zegt minder over onbekende diersoorten, en meer over menselijke angst en verbeeldingskracht. In rurale gebieden, waar mensen sterk afhankelijk zijn van hun vee, hebben onverklaarde verliezen een grote emotionele en economische impact. Een onzichtbare vijand krijgt dan al snel een naam en een gezicht. Bovendien past El Chupacabra in een lange traditie van volksverhalen over nachtdieren en vampirische wezens. Van de Europese weerwolf tot de Filipijnse aswang: elk tijdperk en elke cultuur kent zijn eigen monsters, vaak als verklaring voor het onverklaarbare. In de moderne tijd is El Chupacabra ook een cultureel icoon geworden. Het wezen verschijnt in boeken, televisieseries, muziek en zelfs merchandising. Daarmee heeft het de grens tussen folklore en popcultuur definitief overschreden.
Bestaat El Chupacabra nu echt?
De kernvraag blijft natuurlijk: bestaat El Chupacabra werkelijk als onbekend dier? Vanuit wetenschappelijk perspectief is het antwoord helder. Er is tot op heden geen enkel verifieerbaar bewijs gevonden dat wijst op het bestaan van een nieuwe, onbekende diersoort die voldoet aan de beschrijvingen van El Chupacabra. Dat betekent echter niet dat de verhalen waardeloos zijn. Integendeel: zij bieden inzicht in hoe mythes ontstaan, hoe angst zich verspreidt en hoe mensen omgaan met onzekerheid. El Chupacabra is minder een biologisch mysterie dan een sociaal en cultureel fenomeen.
