dinsdag, 13 april 2021 21:25

Zwarte gaten eten graag, maar hebben verschillende tafelmanieren

Geschreven door Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie (NOVA)
Beoordeel dit item
(1 Stem)
Artistieke weergave van een sterrenstelsel met een actieve kern. Artistieke weergave van een sterrenstelsel met een actieve kern. Foto: ESA/C. Carreau

Alle superzware centrale zwarte gaten in sterrenstelsels blijken periodes te hebben dat ze materie uit hun nabije omgeving verorberen. Maar verder houden de overeenkomsten wel zo'n beetje op. Dat blijkt uit onderzoek van sterrenkundigen uit Groningen, Manchester en Pretoria met ultra-gevoelige radiotelescopen aan een extreem goed bestudeerd stuk heelal. Ze publiceren hun bevindingen binnenkort in twee artikelen in het internationale vakblad Astronomy & Astrophysics.

Sinds de jaren vijftig van de vorige eeuw bestuderen sterrenkundigen al zogeheten actieve sterrenstelsels. Dat zijn sterrenstelsels met een superzwaar zwart gat in hun centrum dat materie aan het verorberen is. Daarbij komen onder andere intense radiostraling, uv-straling, en röntgenstraling vrij. In twee nieuwe publicaties die binnenkort verschijnen, heeft een internationaal team van astronomen alle actieve sterrenstelsels van het extreem goed bestudeerde GOODS-North-gebied in het sterrenbeeld Grote Beer nog eens extra onder de loep genomen. Tot nu toe was het gebied vooral bestudeerd met ruimtetelescopen die zichtbaar licht, infrarood licht en uv-licht opvingen. De nieuwe waarnemingen voegen daar gegevens van netwerken van radiotelescopen aan toe, waaronder het e-MERLIN-netwerk in Engeland en het Europese VLBI-netwerk met zijn centrum in Dwingeloo.

Drie conclusies

Dankzij de systematische studie worden drie zaken duidelijk. Ten eerste blijkt dat in veel verschillende soorten sterrenstelsels de kern actief kan zijn en dat de zwarte gaten soms een overvloed aan materie naar binnen werken maar soms ook bijna omkomen van de honger. Ten tweede gaat een actieve kern soms samen met stervorming, en soms niet. En als er sprake is van stervorming, dan is de activiteit in de kern lastig te meten. Ten derde genereren de actieve kernen van sterrenstelsels soms wel en soms geen radiostraling. De immens grote, spectaculaire radiostructuren kunnen ontstaan ongeacht de snelheid waarmee het zwarte gat zijn eten naar binnen werkt.

Goed nieuws

Volgens onderzoeksleider Jack Radcliffe (voorheen Rijksuniversiteit Groningen, Universiteit van Manchester en ASTRON, nu Universiteit van Pretoria, Zuid-Afrika) laten de waarnemingen verder zien dat radiotelescopen heel geschikt zijn om de eetgewoonten van zwarte gaten in het verre heelal in kaart te brengen. "Dat is goed nieuws, want de SKA-radiotelescopen komen eraan en daarmee kunnen we met nog meer detail diep het heelal in kijken." Medeauteur Peter Barthel (Rijksuniversiteit Groningen) voegt toe: "We krijgen steeds meer aanwijzingen dat alle sterrenstelsels enorm zware zwarte gaten hebben. Die moeten natuurlijk ooit gegroeid zijn. Het lijkt erop dat we dankzij onze waarnemingen deze groeiprocessen nu in beeld hebben en langzaam maar zeker gaan begrijpen." Medeauteur Michael Garrett (Universiteit van Manchester, Groot-Brittannië) vult aan: "Deze prachtige resultaten laten weer eens de unieke capaciteiten van de radiosterrenkunde zien . Radiotelescopen leveren een nieuwe kijk op de evolutie van sterrenstelsels in het vroege heelal."

Bron: Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie (NOVA)

Dit gebeurde vandaag in 1992

Het gebeurde toen

Vanop de Cape Canaveral lanceerbasis in Florida wordt de Amerikaanse ruimtesonde Mars Observer gelanceerd. Het ruimtevaartuig werd uitgerust met verschillende wetenschappelijke instrumenten om studies uit te voeren op gebied van geologie, geofysica en het klimaat op Mars. Toen de brandstoftanks onder druk werden gezet, in voorbereiding om in een baan rond Mars te komen, verbrak op 21 augustus 1993 het contact met de aarde en werd er nooit meer iets van de Mars Observer gehoord. Foto: NASA

Ontdek meer gebeurtenissen

Messier 89

Messier 89
M89, ook gekend als NGC 4552, is een elliptisch sterrenstelsel in het sterrenbeeld Virgo (Maagd) dat behoord tot de bekende Virgocluster van sterrenstelsels. Op slechts 40' van het sterrenstelsel vind…
Lees meer...

Redacteurs gezocht

Ben je een amateur astronoom met een sterke pen? De Spacepage redactie is steeds op zoek naar enthousiaste mensen die artikelen of nieuws schrijven voor op de website en/of het Guidestar magazine. Geen verplichtingen, je schrijft wanneer jij daarvoor tijd vind. Lijkt het je iets? laat het ons dan snel weten op Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.

Steun Spacepage!

Deze website wordt aan onze bezoekers blijvend gratis aangeboden maar om de hoge kosten om de site online te houden te drukken moeten we wel het nodige budget kunnen verzamelen. Ook jij kunt uw bijdrage leveren door ons te ondersteunen met uw donatie zodat we u blijvend kunnen voorzien van het laatste nieuws en artikelen boordevol informatie.

100%

Sociale netwerken