Een impactkrater of inslagkrater is een cirkelvormige of ovale verzakking dat in de bodem van een oppervlak achterblijft na een inslagproces van een ander hemellichaam. Deze bevinden zich meestal op het oppervlak een planeet, een maan of een planetoïde. De bekendste en meest indrukwekkende impactkrater op Aarde is ongetwijfeld de Barringerkrater in de Amerikaanse staat Arizona.
Impactkraters worden gevormd door een botsing van een klein hemellichaam (meteoriet, komeet of planetoïde) met het oppervlak van een ander en groter hemellichaam. Na het ontstaan van het zonnestelsel bleef veel puin rondzwerven tussen de jonge planeten dat op de planeten insloeg. Hierdoor vertonen veel inactieve planeten zoals Mercurius en manen als onze Maan vandaag de dag nog steeds veel inslagkraters. Op planeten zoals de Aarde, of manen zoals de Jupitermaan Io, die geologisch actief zijn of een behoorlijke dampkring hebben, vindt men veel minder inslagkraters terug doordat ze zijn uitgewist door erosie en landschapshernieuwing. Voor wetenschappers zis het tellen en onderzoeken van impactkraters dan ook heel belangrijk aangezien men zo veel meer kan leren over de leeftijd van planeetoppervlakten.
De vorm van een inslagkrater
De morfologie of vorm van een inslagkrater bestaat uit de zogeheten 'kraterdepressie' en de 'ejecta'. De kraterdepressie is de krater zelf. Deze wordt begrensd door de uitstekende rand die men de 'kraterrand' noemt. Vaak is de bodem van de krater ook gevuld met restmateriaal van de vorming van de inslagkrater zoals gebroken en gesmolten moedergesteente. Bij grotere kraters kunnen we vaak gedeeltelijk concentrische plateaus zien. Deze plateaus noemt men ook 'terrassen' en zijn ontstaan door verzakkingen van de binnenste kraterwand. Daarnaast zien we bij dergelijke grotere kraters ook vaak een centrale berg of middenpiek. De ejecta zijn gelegen buiten de kraterrand en bestaan uit het materiaal dat bij de inslag werd weggeslingerd. Zo kunnen brokstukken, die bij de inslag zijn weggeslingerd, ook diverse kleine kraters veroorzaken.
Soorten inslagkraters
Inslagkraters deelt men in op basis van de vorm en de grootte van de kraterdepressie. De allerkleinste zijn 'microkraters'. Deze zijn enkele centimeters groot en ontstaan wanneer kleine deeltjes met hoge snelheid tegen een rots botsen. Klassieke komvormige inslagkraters noemt men dan weer 'eenvoudige kraters' zoals de Barringerkrater in Arizona. Inslagkraters met terrassen en een centrale berg classificeert men als 'complexe kraters' en inslagkraters met terrassen met in plaats van een centrale berg een concentrische ringstructuur noemt men 'piek-ring kraters'. Wanneer inslagstructuren concentrische ringstructuren hebben die zich buiten de eigenlijke kraterwand bevinden, spreekt men van 'inslagbekkens'. De laatste categorie zijn uiteindelijk de 'kraterketens' en zijn een rij van inslagkraters.
Enkele bekende inslagkraters op Aarde
- Barringerkrater (Arizona - USA)
- Nördlinger Ries (Zuid-Duitsland)
- Vredefortkrater (Zuid-Afrika)
- Manicouagankrater (Canada)
- Chicxulubkrater (Mexico)
Door de mens gemaakte kraters
Kraters kunnen ook gevormd worden door de mens als gevolg van ondergrondse nucleaire explosies. Eén van de meest bekraterde gebieden op de Aarde is het kernwapentestgebied in de Amerikaanse staat Nevada waar een aantal kraters gecreeërd werden door de nucleaire testen zoals operatie Plowshare.
